काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा लामो समयदेखि प्रभाव जमाउँदै आएका वरिष्ठ नेताहरूको परम्परागत नेतृत्व शैली परिवर्तन हुँदै गएको छ। पार्टीको १५औँ महाधिवेशनबाट गगनकुमार थापा सभापतिमा निर्वाचित भएपछि कांग्रेसको नेतृत्वमा नयाँ पुस्ताको प्रभाव बढेको छ। यससँगै पार्टीभित्र पुरानो पुस्ताको वर्चस्व, गुटगत राजनीति र नेतृत्व हस्तान्तरणबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ।
नेपाली कांग्रेसमा लामो समयदेखि ‘दाइ’ सम्बोधन र व्यक्तिगत सम्बन्धमा आधारित राजनीतिक संरचनाले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको थियो। पार्टीभित्रका विभिन्न समूह तथा नेताहरूको प्रभावका आधारमा निर्णय प्रक्रिया अघि बढ्ने गरेकोमा पछिल्लो नेतृत्व परिवर्तनले त्यस संरचनामा फेरबदल ल्याएको छ।
गगनको नेतृत्वमा नयाँ समीकरण
१५औँ महाधिवेशनबाट गगन थापा सभापतिमा निर्वाचित भएका छन्। उनले प्रतिस्पर्धी श्यामकृष्ण खड्गीलाई पराजित गर्दै ६ हजार ५८४ मत प्राप्त गरेका थिए। खड्गीले ३७५ मत पाएका थिए।
त्यस्तै, विश्वप्रकाश शर्मा वरिष्ठ उपसभापति र पुष्पा भुसाल उपसभापतिमा निर्विरोध निर्वाचित भएका छन्। खुला उपसभापतिमा चन्द्रकान्त भण्डारी र मधु आचार्य तथा महामन्त्रीमा प्रदीप पौडेल, उदयशमशेर राणा र डिला संग्रौला निर्वाचित भएका छन्।
नयाँ नेतृत्वमा युवा तथा अनुभवी नेताहरूको मिश्रण देखिएको छ। यसले पार्टीभित्र पुस्तान्तरण र संगठनात्मक पुनर्संरचनाको सम्भावना बढाएको छ।
पुरानो गुटगत संरचनामा चुनौती
कांग्रेसमा शेरबहादुर देउवा, रामचन्द्र पौडेल, कृष्णप्रसाद सिटौलालगायत नेताहरूको प्रभावमा विभिन्न समूह निर्माण हुँदै आएका थिए। नेतृत्व परिवर्तनसँगै पुराना समूहहरूको संगठनात्मक प्रभाव कमजोर बनेको विश्लेषण गरिएको छ।
महाधिवेशनका क्रममा थापाले कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि रहेका औपचारिक गुटहरू समाप्त भएको घोषणा गरेका थिए। तर पुराना गुटको प्रभाव पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको हो वा नयाँ नेतृत्वअन्तर्गत नयाँ शक्ति समीकरण निर्माण भइरहेको छ भन्ने प्रश्न भने कायमै छ।
जम्बो केन्द्रीय कार्यसमिति अर्को चुनौती
कांग्रेसले विधान संशोधन गर्दै केन्द्रीय कार्यसमितिको आकार १६४ सदस्यबाट बढाएर २९७ सदस्य पुर्याएको छ। यसमध्ये २३१ जना महाधिवेशनबाट निर्वाचित भएका छन् भने बाँकी सदस्य मनोनीत हुने व्यवस्था छ।
समावेशी प्रतिनिधित्व विस्तार गर्ने उद्देश्यले गरिएको यो व्यवस्थाले पार्टीभित्र विभिन्न समुदाय, क्षेत्र र समूहको सहभागिता बढाउने अपेक्षा गरिएको छ। तर ठूलो आकारको कार्यसमिति सञ्चालन, निर्णय प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउने र जिम्मेवारी बाँडफाँट गर्ने विषय नयाँ नेतृत्वका लागि चुनौती बन्न सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
नेतृत्व परिवर्तनसँगै अपेक्षा पनि बढे
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार कांग्रेसको नेतृत्व परिवर्तन हुनु मात्रै पार्टी रूपान्तरणको पर्याप्त आधार होइन। पार्टीको नीति, विचार, संगठन सञ्चालनको शैली, सुशासनप्रतिको प्रतिबद्धता र जनतासँगको सम्बन्धमा समेत परिवर्तन देखिनुपर्ने आवश्यकता छ।
नयाँ नेतृत्वले पुराना कमजोरी सुधार गर्दै पार्टीलाई जनतामाझ पुनःविश्वसनीय बनाउनुपर्ने चुनौती सामना गरिरहेको छ। विशेषगरी भ्रष्टाचार, सुशासन, रोजगारी र आर्थिक विकासजस्ता विषयमा स्पष्ट नीति तथा कार्ययोजना प्रस्तुत गर्नु आवश्यक देखिन्छ।
गगन थापाले विगतमा पार्टीभित्र उठाउँदै आएका सुधारका मुद्दालाई अब व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ। नेतृत्वमा पुगेपछि उनले गर्ने निर्णय र कामले नै कांग्रेसको रूपान्तरणको वास्तविक दिशा निर्धारण गर्नेछ।
यसरी नेपाली कांग्रेसमा देखिएको नेतृत्व परिवर्तनले पुरानो राजनीतिक शैलीबाट नयाँ अभ्यासतर्फ जाने सम्भावना खोलेको छ। तर ‘दाइ’ केन्द्रित राजनीतिक संस्कारको अन्त्य भएको हो वा नेतृत्वको अनुहार मात्रै फेरिएको हो भन्ने प्रश्नको जवाफ नयाँ नेतृत्वको कार्यशैली र परिणामले दिनेछ।