जलवायु संकटको नयाँ चुनौती : प्रजनन स्वास्थ्यमा बढ्दो खतरा

2.8k Shares

काठमाडौं । जलवायु परिवर्तन, वायु प्रदूषण र वातावरणीय क्षयीकरणको असर केवल प्रकृतिमा मात्र सीमित नरहेको विज्ञहरूले बताएका छन्। पछिल्ला वैज्ञानिक अध्ययनहरूले वातावरणीय प्रदूषणले मानव स्वास्थ्य, विशेषगरी प्रजनन स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पारिरहेको तथ्य उजागर गरेका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार हामीले सास फेर्ने हावा, खानेकुरा, प्रयोग गर्ने प्लास्टिकजन्य सामग्री तथा दैनिक सम्पर्कमा आउने विभिन्न रसायनहरूले शरीरको हर्मोन प्रणालीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छन्। यसले महिला र पुरुष दुवैको प्रजनन क्षमतामा नकारात्मक असर पुर्‍याउने जोखिम बढाइरहेको छ।

विज्ञानका अनुसार प्लास्टिक, कीटनाशक, औद्योगिक फोहोर, धूमपान तथा सौन्दर्य प्रसाधनमा पाइने केही रसायनहरू ‘एन्डोक्राइन डिसरप्टिङ केमिकल्स’ का रूपमा चिनिन्छन्। यस्ता रसायनहरूले शरीरको हर्मोन सन्तुलन बिगारेर गर्भधारण, भ्रूण विकास र सन्तान जन्म प्रक्रियामा असर पार्न सक्छन्।

महिलाहरूमा अण्डाणुको गुणस्तर कमजोर हुने, डिम्बाशयको कार्यक्षमता घट्ने, हर्मोन असन्तुलन हुने, गर्भधारणमा कठिनाइ हुने तथा गर्भपतनको जोखिम बढ्ने समस्या देखिन सक्छ। त्यस्तै पुरुषहरूमा शुक्रकीटको संख्या, गुणस्तर र गतिशीलता घट्ने तथा डीएनएमा क्षति पुग्ने जोखिम बढ्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले वायु प्रदूषणलाई विश्वव्यापी स्वास्थ्य जोखिमको प्रमुख कारणमध्ये एक मानेको छ। हालैका अनुसन्धानहरूले मुख्य सडक नजिक बसोबास गर्ने व्यक्तिहरूमा बाँझोपनको जोखिम तुलनात्मक रूपमा बढी रहेको देखाएका छन्। यातायातजन्य प्रदूषण र प्रजनन स्वास्थ्यबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको निष्कर्ष विभिन्न अध्ययनहरूले प्रस्तुत गरेका छन्।

वायु प्रदूषणको असर गर्भावस्थामा पनि देखिन्छ। सूक्ष्म कणयुक्त प्रदूषण (PM 2.5) रक्तप्रवाहमार्फत गर्भमा रहेको शिशुसम्म पुग्न सक्ने भएकाले भ्रूणको विकासमा असर पर्ने जोखिम रहन्छ।

यता जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो तापक्रम र गर्मीको लहरले गर्भवती महिलाको स्वास्थ्यमा थप चुनौती सिर्जना गरेको छ। अत्यधिक गर्मीले समयअघि प्रसूति हुने, कम तौलका शिशु जन्मिने, मृत शिशु जन्मिने तथा गर्भावस्थामा उच्च रक्तचाप हुने जोखिम बढाउन सक्छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार विश्वका करिब ३.६ अर्ब मानिसहरू जलवायु परिवर्तनका स्वास्थ्य प्रभावप्रति संवेदनशील क्षेत्रमा बसोबास गरिरहेका छन्। विशेषगरी गर्भवती महिला, नवजात शिशु, ग्रामीण क्षेत्रका बासिन्दा तथा आर्थिक रूपमा कमजोर समुदायहरू बढी जोखिममा छन्।

विज्ञहरूले अब वातावरण संरक्षणलाई केवल प्राकृतिक स्रोत जोगाउने अभियानका रूपमा नभई भावी पुस्ताको स्वास्थ्य र सुरक्षित भविष्यसँग जोडिएको विषयका रूपमा हेर्नुपर्ने बताएका छन्। वायु प्रदूषण नियन्त्रण, स्वच्छ ऊर्जाको प्रयोग, प्लास्टिक तथा हानिकारक रसायनको प्रयोग न्यूनीकरण, जलवायुमैत्री स्वास्थ्य प्रणाली निर्माण र वैज्ञानिक अनुसन्धानमा लगानी बढाउनु आवश्यक रहेको उनीहरूको सुझाव छ।

सम्बन्धित समाचार