काठमाडौं । गाजामा इजरायली आक्रमणका कारण मृत्यु हुनेको संख्या बढ्दै गएपछि शव गाड्नका लागि चिहानको समेत अभाव हुन थालेको छ। भएका समाधिस्थल भरिँदै गएपछि परिवारहरू एउटै चिहानमा एकभन्दा बढी शव गाड्न बाध्य भएका छन्।
गाजाको एन्डोमेन्ट्स तथा धार्मिक मामिला मन्त्रालयका अनुसार युद्ध सुरु भएयता ४० भन्दा बढी समाधिस्थल नष्ट भएका छन् भने करिब ६० वटा समाधिस्थल पहिले नै भरिइसकेका छन्। इजरायली सेनाको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रमा रहेका चिहानसम्म पुग्नसमेत प्रतिबन्ध रहेकाले उपलब्ध ठाउँ थप सीमित भएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
युद्धका कारण विस्थापित भएका मानिसहरूका लागि केही चिहानस्थल नै आश्रयस्थलमा परिणत भएका छन्। बमबारीका कारण धेरै ठाउँमा परम्परागत रूपमा शव गाड्ने अवस्था नरहेपछि बगैंचा, विद्यालय, अस्पतालका परिसर तथा विस्थापित शिविर आसपास अस्थायी रूपमा शव गाडिएका घटनासमेत भएका छन्।
गाजा सहरको जैतुन क्षेत्रका २० वर्षीय उमर अल–साहवीले आफ्ना बुवा मोहम्मदको शव गाड्न चिहान खोज्दा कठिनाइ भोग्नुपरेको बताएका छन्। ४० वर्षीय मोहम्मदको ‘येलो लाइन’ नजिक गोली लागेर मृत्यु भएको थियो।
उमरले बुवाको अन्त्येष्टिका लागि जैतुन समाधिस्थल पुग्दा अधिकांश चिहान एकअर्कासँग जोडिएको र नयाँ शवका लागि ठाउँ निकै कम रहेको देखे। चिहानमा मृतकको नाम लेखिएको कागज राखेर मात्रै अस्थायी रूपमा चिनाउने गरिएको उनले बताएका छन्।
नयाँ चिहान किन्न सक्ने आर्थिक अवस्था नभएपछि उमरको परिवारले उनका बुवालाई बाजेको चिहानमै गाडेको थियो। गाजामा एउटा चिहानका लागि करिब ५०० शेकेल खर्च हुने भएकाले आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका लागि अन्त्येष्टि पनि थप कठिन बनेको छ।
२०२५ अक्टोबरमा अमेरिकाको मध्यस्थतामा युद्धविराम घोषणा भएपछि परिवारहरूले भत्किएका घरका भग्नावशेष तथा अस्थायी चिहानबाट आफन्तका शव निकालेर औपचारिक समाधिस्थलमा सार्न थालेका थिए। तर नयाँ शव गाड्ने ठाउँको अभावले यो काम झन् जटिल बनेको छ।
गाजाका अधिकारीहरूका अनुसार युद्धविरामपछि पनि कम्तीमा १ हजार २०० प्यालेस्टिनीको मृत्यु भएको छ। अस्पतालका सातवटा सामूहिक चिहानबाट मात्रै ५२९ शव निकालिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
अक्टोबर २०२३ मा युद्ध सुरु भएयता ७३ हजारभन्दा बढी प्यालेस्टिनी मारिएको गाजाका अधिकारीहरूको तथ्यांक उद्धृत गर्दै समाचारमा उल्लेख गरिएको छ। ठूलो संख्यामा मानिसको मृत्यु हुनुका साथै चिहानस्थलसमेत नष्ट भएकाले गाजामा अन्त्येष्टि व्यवस्थापन गम्भीर मानवीय संकटका रूपमा देखिएको छ।
चिहानका लागि आवश्यक ढुंगा, सिमेन्ट तथा अन्य निर्माण सामग्रीको अभावले अन्त्येष्टिको खर्चसमेत बढेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। अहिले उचित चिहान तयार गर्न ७०० देखि १ हजार शेकेलसम्म खर्च लाग्ने बताइएको छ।
सामग्रीको अभावमा कतिपय ठाउँमा भत्किएका भवनका टुक्रा, माटो तथा जस्तापातालाई अस्थायी रूपमा चिहानको पहिचानका लागि प्रयोग गरिएको छ।
गाजाका धार्मिक मामिला अधिकारीहरूले नयाँ समाधिस्थलको खोजी भइरहेको बताएका छन्। तर विस्थापन, निरन्तर सुरक्षा जोखिम र भौतिक संरचनाको विनाशका कारण अस्थायी ठाउँमा गाडिएका शवलाई व्यवस्थित समाधिस्थलमा सार्नु पनि ठूलो चुनौती बनेको छ।
यसरी गाजामा युद्धको पीडा जीवित मानिसमा मात्रै सीमित नभई मृतकको अन्त्येष्टिसम्म पुगेको छ। आफन्त गुमाएका परिवारहरूलाई शवको अन्तिम संस्कार गर्नसमेत पर्याप्त ठाउँ र स्रोत उपलब्ध नहुनु मानवीय संकटको अर्को गम्भीर पाटो बनेको छ।