इथा’ : इतिहासको पातलो आवरणभित्र बुनिएको बृहत् आख्यान

1.8k Shares

काठमाडौं । लेखक केशव दाहालको दोस्रो उपन्यास ‘इथा’ इतिहास, सभ्यता, दर्शन र मानवीय चेतनाको सिर्जनात्मक पुनराविष्कारका रूपमा प्रस्तुत भएको छ। करिब २ हजार ४ सय वर्षअघिको बुद्धकालीन समयलाई पृष्ठभूमि बनाएर लेखिएको यस उपन्यासले इतिहासका घटनाभन्दा मानवीय मूल्य, नारी संघर्ष र सभ्यताको विकासलाई केन्द्रमा राखेको छ।

‘इथा’ को कथा वैशाली, मगध र मञ्जुपट्टनजस्ता प्राचीन राज्यको परिवेशमा अघि बढ्छ। उपन्यासमा वसुधा, नयनतारा, सैरन्द्री र सुपुष्पजस्ता पात्रको जीवनयात्रामार्फत तत्कालीन समाज, राज्य व्यवस्था, शक्ति संघर्ष र मानवीय संवेदनालाई प्रस्तुत गरिएको छ।

उपन्यासकी प्रमुख पात्र नयनताराको जीवनयात्रा विशेष रूपमा प्रभावशाली छ। अपहरणदेखि राजदरबारसम्मको यात्रा तय गरेकी नयनताराले अन्ततः राजसी जीवन त्यागेर स्वतन्त्र अस्तित्वको खोजी गर्छिन्। उनको संघर्षमार्फत तत्कालीन पुरुषप्रधान सामाजिक संरचना, नारीको अस्मिता र स्वतन्त्रताको विषय उठाइएको छ।

‘इथा’ लाई परम्परागत ऐतिहासिक उपन्यासभन्दा इतिहासको पृष्ठभूमिमा सिर्जना गरिएको बृहत् आख्यानका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। उपन्यासमा केही ऐतिहासिक पात्र र स्थानको प्रयोग भए पनि मूल कथा, पात्र र अधिकांश घटनाक्रम लेखकको कल्पनामा आधारित छन्। लेखकले इतिहास, मिथक, दर्शन र कल्पनालाई संयोजन गर्दै कथालाई अगाडि बढाएका छन्।

उपन्यासको अर्को विशेषता यसको काव्यात्मक भाषा र शैली हो। क्रोध, आवेग र संघर्षजस्ता विषयलाई समेत सभ्य तथा सौन्दर्यपूर्ण भाषामा प्रस्तुत गरिएको समीक्षामा उल्लेख छ। इतिहासको पुनर्कथन मात्र नभई सभ्यता र दर्शनलाई नयाँ ढङ्गले बुझाउने प्रयासका रूपमा पनि ‘इथा’ लाई हेरिएको छ।

उपन्यासमा तत्कालीन समाजका आम नागरिक, विशेषगरी महिलाको भूमिका र मनोविज्ञानलाई समेत महत्व दिइएको छ। इतिहासमा प्रायः ओझेलमा परेका वर्ग र पात्रलाई आख्यानको केन्द्रमा ल्याएर समाज निर्माणमा उनीहरूको योगदान र अस्तित्वलाई उजागर गरिएको छ।

समीक्षाअनुसार ‘इथा’ इतिहास, धर्म, दर्शन, मिथक, किंवदन्ती र लोककथाको संयोजनबाट निर्माण भएको मौलिक कृति हो। यसले इतिहासलाई केवल राजाहरू र युद्धको कथाका रूपमा नभई आम नागरिक, मानवीय चेतना र सभ्यताको विकाससँग जोडेर प्रस्तुत गरेको छ।

समग्रमा, ‘इथा’ लाई नेपाली साहित्यको विशिष्ट कृतिका रूपमा मूल्यांकन गरिएको छ। तथ्य र कल्पना, अतीत र वर्तमान तथा इतिहास र मानवीय अनुभूतिबीच सेतु निर्माण गर्दै उपन्यासले पाठकलाई प्राचीन समाज र सभ्यतालाई नयाँ दृष्टिले बुझ्न प्रेरित गर्ने प्रयास गरेको छ।

सम्बन्धित समाचार