काठमाडौँ । बडादसैँ अर्थात् नवरात्रको पाँचौँ दिन आज नवदुर्गामध्येकी पाँचौँ स्वरूप स्कन्दमाताको पूजाआराधना गरिँदै छ। आश्विन शुक्ल पक्षको पञ्चमी तिथिमा देवी दुर्गाको स्कन्दमाता स्वरूपको पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा छ।
भगवान् शिव र माता पार्वतीका ज्येष्ठ पुत्र कार्तिकेय अर्थात् स्कन्दकी माता भएकाले उहाँलाई स्कन्दमाता भनिएको हो। ममतामयी र शान्त स्वरूपकी देवी स्कन्दमातालाई भक्तजनले श्रद्धा र भक्तिपूर्वक पूजा गर्ने गर्छन्।
धार्मिक मान्यताअनुसार स्कन्दमाताको वाहन सिंह हो। उहाँका चार हात छन्। दायाँतर्फको माथिल्लो हातमा बालक स्कन्दलाई काखमा राख्नुभएको छ भने तल्लो हातमा कमलको फूल छ। बायाँतर्फको माथिल्लो हात वरमुद्रामा र तल्लो हातमा कमलको फूल रहेको वर्णन धार्मिक ग्रन्थहरूमा पाइन्छ। कमलको आसनमा विराजमान हुने भएकाले उहाँलाई पद्मासना देवी पनि भनिन्छ।
पौराणिक कथाअनुसार तारकासुर नामको शक्तिशाली राक्षसले ब्रह्माजीको कठोर तपस्या गरी शिवजीका पुत्रबाट मात्र आफ्नो मृत्यु हुने वरदान प्राप्त गरेको थियो। सतीदेवीको आत्मदाहपछि भगवान् शिव वैराग्य र तपस्यामा लीन भएकाले उहाँको विवाह र सन्तान हुने सम्भावना कम रहेको ठानेर तारकासुरले आफूलाई सुरक्षित महसुस गरेको कथन छ।
वरदान पाएपछि शक्तिशाली बनेको तारकासुरले तीनै लोकमा अत्याचार मच्चाउन थाल्यो। उसले देवताहरूलाई स्वर्गबाट समेत भगाएपछि पीडित देवताहरू ब्रह्मा र विष्णुको शरणमा पुगे।
देवताहरूको प्रार्थना र लोककल्याणका लागि माता पार्वतीले कठोर तपस्या गरी भगवान् शिवसँग विवाह गर्नुभयो। शिव र पार्वतीको तेजबाट कुमार कार्तिकेय अर्थात् स्कन्दको जन्म भयो। पछि कार्तिकेय देवताहरूका सेनापति बनेर तारकासुरसँग युद्ध गरे र उसको वध गरी तीनै लोकलाई भयमुक्त बनाएको पौराणिक मान्यता छ।
बालक स्कन्दलाई काखमा राख्ने ममतामयी मातृस्वरूप नै स्कन्दमाताका रूपमा पूजित भएको धार्मिक कथन छ। उहाँको स्वरूपले मातृत्व, करुणा, प्रेम र संरक्षणको भावलाई प्रतिनिधित्व गर्छ।
धार्मिक विश्वासअनुसार स्कन्दमाताको आराधना गर्दा भक्तका मनोकामना पूरा हुने, परिवारमा सुख–शान्ति कायम हुने र आध्यात्मिक उन्नति प्राप्त हुने मान्यता छ। देवीको काखमा बालक स्कन्द विराजमान रहने भएकाले सन्तान सुखको कामना गर्ने दम्पतीले पनि उहाँको पूजा गर्ने परम्परा छ।
स्कन्दमाताको आराधनाले ज्ञान, विवेक र बुद्धि प्राप्त हुने विश्वाससमेत गरिन्छ। उहाँको पूजा गर्दा मन शान्त हुने र भक्तिमा एकाग्रता बढ्ने धार्मिक मान्यता छ।
बडादसैँलाई दुर्गापक्षका रूपमा पनि चिनिन्छ। नवरात्रका नौ दिनमा दुर्गाका नौ स्वरूपको क्रमशः पूजा गर्ने परम्परा छ। पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी, तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा, चौथो दिन कुष्माण्डा, पाँचौँ दिन स्कन्दमाता, छैटौँ दिन कात्यायनी, सातौँ दिन कालरात्रि, आठौँ दिन महागौरी र नवौँ दिन सिद्धिदात्रीको पूजाआराधना गरिन्छ।
यी नौ स्वरूपलाई सामूहिक रूपमा नवदुर्गा भनिन्छ। नवरात्रको अवधिमा भक्तजनले घरघरमा स्थापना गरिएको घट तथा विभिन्न देवी मन्दिरमा पूजाआराधना गरी सुख, शान्ति, समृद्धि र कल्याणको कामना गर्ने गर्छन्।