काठमाडौं । धान पाकेर पहेँलपुर भएका खेतमा अहिले किसानलाई बाली भित्र्याउने चटारो परेको छ। बंगालको खाडीमा विकसित चक्रवात ‘अर्नब’को प्रभावले वर्षा र हावाहुरीको सम्भावना बढेपछि किसानहरू पाकेको धान काट्ने, सुकाउने र सुरक्षित रूपमा भण्डारण गर्ने काममा जुटेका छन्।
वर्षभरि मेहनत गरेर उत्पादन गरेको धान भित्र्याउने समयमा मौसम प्रतिकूल हुने संकेत देखिएपछि किसान चिन्तित बनेका छन्। धान काटिसकेपछि घाममा सुकाउन नपाउँदा भिज्ने, उम्रिने र कुहिने जोखिमसमेत बढेको छ।
मौसमविद्हरूका अनुसार चक्रवात ‘अर्नब’को प्रभावले नेपालका विभिन्न स्थानमा मौसम बदली भई वर्षा, हावाहुरी तथा केही क्षेत्रमा भारी वर्षा हुन सक्ने सम्भावना छ। विशेषगरी कोशी, मधेस, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका विभिन्न क्षेत्रमा यसको प्रभाव पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
पाकेको धान खेतमै छाड्दा हावाहुरी र वर्षाले ढाल्ने तथा पानी जमेर बालीमा क्षति पुग्ने जोखिम हुन्छ। अर्कोतर्फ, काटिसकेको धान सुरक्षित ठाउँमा राख्न र घाममा सुकाउन नसकिए उत्पादनको गुणस्तर घट्ने तथा भण्डारणमा समस्या हुने किसानको चिन्ता छ।
सम्भावित वर्षालाई ध्यानमा राख्दै कृषि निकायहरूले किसानलाई मौसमको अवस्था हेरेर धान काट्न र भण्डारण गर्न आग्रह गरेका छन्। पाकेको धान सुरक्षित रूपमा भित्र्याउन सकिने अवस्था भए छिटो काट्न तथा तत्काल सुरक्षित भण्डारण गर्न नसकिने अवस्थामा मौसम अनुकूल भएपछि मात्र कटानी गर्न सुझाव दिइएको छ।
धान काटिसकेका किसानले बालीलाई पानी नजम्ने, सुख्खा र सुरक्षित स्थानमा राख्नुपर्नेछ। खेतमा पानी जम्ने सम्भावना भए निकासको व्यवस्था गर्न तथा हावाहुरी वा वर्षाले ढलेको धानलाई सम्भव भएसम्म उठाएर सुरक्षित राख्न पनि सुझाव दिइएको छ।
हरेक वर्ष धान भित्र्याउने समयमा बेमौसमी वर्षा हुँदा किसानले क्षति व्यहोर्नुपर्ने अवस्था दोहोरिँदै आएको छ। यस्तो अवस्थामा किसानलाई मौसमसम्बन्धी सूचना दिनुका साथै सुरक्षित भण्डारण, त्रिपाल, सुकाउने उपकरण र आवश्यक प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्ने मागसमेत उठ्ने गरेको छ।
धान नेपालको प्रमुख खाद्यबाली भएकाले यसको उत्पादनमा हुने क्षतिले किसानको आम्दानीसँगै समग्र खाद्य सुरक्षामा समेत असर पार्न सक्छ। त्यसैले सम्भावित विपद्बाट बाली जोगाउन किसान, स्थानीय तह र सम्बन्धित सरकारी निकायबीच समन्वय आवश्यक देखिएको छ।