विश्व व्यवस्था अहिले एकध्रुवीय संरचनाबाट बहुध्रुवीयतातर्फ अघि बढिरहेको छ। अमेरिका, चीनलगायत शक्तिराष्ट्रबीचको प्रतिस्पर्धा, विश्व अर्थतन्त्रमा देखिएको परिवर्तन र ग्लोबल साउथका देशहरूको बढ्दो प्रभावले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको स्वरूप बदलिँदै गएको छ। यस्तो अवस्थामा भूराजनीतिक रूपमा संवेदनशील स्थानमा रहेको नेपालका लागि सन्तुलित कूटनीति र राष्ट्रिय हितको संरक्षण महत्वपूर्ण चुनौती बनेको छ।
रातोपाटीमा प्रकाशित यस विषयसम्बन्धी लेखको उपलब्ध विवरणका आधारमा मुख्य बहस विश्व शक्तिसन्तुलनमा आएको परिवर्तन र त्यसले नेपालमाथि पार्न सक्ने प्रभावमा केन्द्रित देखिन्छ। नेपालको परराष्ट्र नीति, छिमेकी मुलुकसँगको सम्बन्ध र विकास प्राथमिकतामा बदलिँदो विश्व व्यवस्थाले पार्ने प्रभावलाई यस सन्दर्भमा महत्वपूर्ण रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।
नेपालका लागि भारत र चीनसँगको सम्बन्धलाई सन्तुलित राख्नु मात्र पर्याप्त छैन। विश्वका अन्य शक्ति राष्ट्र तथा क्षेत्रीय संगठनसँग पनि पारस्परिक सम्मान, सहकार्य र राष्ट्रिय स्वार्थमा आधारित सम्बन्ध विस्तार गर्न आवश्यक छ। कुनै पनि शक्ति राष्ट्रको रणनीतिक प्रतिस्पर्धामा सहभागी नभई आफ्नो स्वतन्त्र निर्णय क्षमता कायम राख्नु नेपालको कूटनीतिक प्राथमिकता हुनुपर्छ।
त्यस्तै, बदलिँदो विश्व व्यवस्थाले नेपालको अर्थतन्त्रमा पनि अवसर र चुनौती दुवै सिर्जना गर्न सक्छ। वैदेशिक लगानी, व्यापार, प्रविधि हस्तान्तरण, ऊर्जा विकास र पूर्वाधार निर्माणमा नयाँ सम्भावना खोज्दै उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र निर्माणमा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ।
नेपालले भौगोलिक अवस्थालाई कमजोरीका रूपमा मात्र नहेरी दुई ठूला छिमेकीबीचको रणनीतिक अवसरका रूपमा उपयोग गर्न सक्नुपर्छ। त्यसका लागि राष्ट्रिय सहमति, स्पष्ट परराष्ट्र नीति र दीर्घकालीन विकास रणनीति आवश्यक हुन्छ।