विपद् व्यवस्थापनमा दोहोरो कमान्ड चुनौती, उद्धारमा समन्वय अभावले समस्या

1k Shares

काठमाडौं । नेपालमा विपद् व्यवस्थापनका क्रममा विभिन्न सरकारी निकायबीच अधिकार र जिम्मेवारी स्पष्ट नहुँदा दोहोरो कमान्डको समस्या देखिने गरेको छ। विशेषगरी विपद्का बेला नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, स्थानीय प्रशासन र अन्य सरकारी निकाय परिचालित हुँदा कसले नेतृत्व गर्ने भन्ने विषयमा अन्योल उत्पन्न हुने गरेको छ।

विपद् व्यवस्थापनमा नेपाली सेनाको भूमिका महत्त्वपूर्ण भए पनि विभिन्न निकायबीच स्पष्ट कार्यविभाजन र एकीकृत कमान्ड प्रणाली नहुँदा उद्धार तथा राहतका काममा चुनौती थपिने गरेको विषय उठ्दै आएको छ।

एकै घटनामा धेरै निकाय परिचालित हुँदा नेतृत्वको अन्योल

बाढी, पहिरो, भूकम्प तथा अन्य प्राकृतिक विपद्का घटनामा सुरक्षा निकायसहित स्थानीय प्रशासन र सरकारी संयन्त्र परिचालित हुन्छन्। तर, सबै निकायको आ–आफ्नै कार्यक्षेत्र र कमान्ड संरचना हुँदा घटनास्थलमा निर्णय प्रक्रिया जटिल बन्न सक्ने देखिन्छ।

विपद्का बेला तत्काल निर्णय लिनुपर्ने, जनशक्ति परिचालन गर्नुपर्ने र उपलब्ध स्रोतसाधनको प्रभावकारी उपयोग गर्नुपर्ने हुन्छ। यस्तो अवस्थामा नेतृत्व र जिम्मेवारी स्पष्ट नहुँदा उद्धार कार्यमा ढिलाइ हुने जोखिम रहन्छ।

भोटेकोशी बाढीले देखाएको समन्वयको आवश्यकता

गत भदौ १० गते रसुवामा आएको भोटेकोशी बाढीपछि सञ्चालन गरिएको खोज तथा उद्धार अभियानले विभिन्न निकायबीचको समन्वयको महत्त्वलाई थप उजागर गरेको थियो।

बाढीका कारण सडक, पुल तथा जलविद्युत् आयोजनाका संरचनामा ठूलो क्षति पुगेपछि उद्धार कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको थियो। नेपाली सेनाका अनुसार उक्त उद्धार अभियानमा नौ हजार ३०० भन्दा बढी सैनिक परिचालन गरिएको थियो। हवाई तथा स्थलमार्गबाट उद्धार, स्वास्थ्य सेवा, राहत सामग्री ढुवानी र पूर्वाधार पुनःस्थापनाका कामसमेत सञ्चालन गरिएका थिए।

उक्त अभियानमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, स्थानीय प्रशासन, स्थानीय तह र समुदायबीचको सहकार्यले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। 


एकीकृत कमान्ड प्रणाली आवश्यक

विपद् व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन सबै सुरक्षा निकाय तथा सरकारी संयन्त्रबीच स्पष्ट कार्यविभाजन र एकीकृत कमान्ड प्रणाली आवश्यक देखिएको छ।

विपद् प्रभावित क्षेत्रमा कुन निकायले नेतृत्व गर्ने, उद्धार टोली कसरी परिचालन गर्ने, सूचना कसरी आदानप्रदान गर्ने र स्रोतसाधनको व्यवस्थापन कसले गर्ने भन्ने विषय पूर्वनिर्धारित हुनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

विपद् व्यवस्थापनलाई सामान्य प्रशासनिक कामका रूपमा मात्रै नहेरी उच्च जोखिम र तत्काल निर्णय आवश्यक पर्ने संयुक्त अभियानका रूपमा लिनुपर्ने देखिन्छ।

दोहोरो कमान्डको समस्या समाधान गर्दै सबै निकायबीच स्पष्ट जिम्मेवारी, प्रभावकारी सञ्चार र समन्वय स्थापित गर्न सके मात्रै विपद्का बेला मानवीय तथा भौतिक क्षति न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुग्नेछ।

सम्बन्धित समाचार